Κοιλιοκάκη

της Διαιτολόγου -διατροφολόγου Θεοδώρας Κατσαρού

Η κοιλιοκάκη είναι μία πάθηση που σχετίζεται με χρόνια φλεγμονή του λεπτού εντέρου και συνοδεύεται από την καταστροφή των εντερικών λαχνών, εμποδίζοντας έτσι την μη σωστή απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Οφείλεται στη δυσανεξία στη γλουτένη, μία πρωτεΐνη η οποία βρίσκεται στο σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη, η οποία και ενεργοποιεί αυτή τη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού.

Συμπτώματα Κοιλιοκάκης

Τα συμπτώματα είναι πιθανόν να εμφανιστούν ή και να μην εμφανιστούν στο πεπτικό σύστημα. Για παράδειγμα ένα άτομο μπορεί να εμφανίσει διάρροια και κοιλιακούς πόνους σε αντίθεση με κάποιο άλλο που μπορεί να εμφανίσει στειρότητα ή αναιμία.  Κάποια άτομα εμφανίζουν κοιλιοκάκη από την παιδική τους ηλικία ενώ άλλα ως ενήλικες.  Η κοιλιοκάκη μπορεί να περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω συμπτώματα:
• Συνεχές πρήξιμο και πόνοι στην κοιλιά
• Χρόνια διάρροια/δυσκοιλιότητα
• Εμετοί
• Απώλεια βάρους
• Άχρωμα και δύσοσμα περιττώματα
• Σιδηροπενική αναιμία που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία με σίδηρο.
• Κούραση
• Μη σωματική ανάπτυξη ή χαμηλό παράστημα
• Καθυστερημένη εφηβεία
• Πόνοι στις αρθρώσεις
• Μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα στα πόδια
• Ωχρές πληγές στο στόμα
• Δερματικά εξανθήματα που περιγράφονται με τον όρο ερπητοειδής δερματίτιδα.
• Απώλεια του σμάλτου και της λευκότητας των δοντιών
• Ανεξήγητη στειρότητα, επαναλαμβανόμενες αποβολές
• Οστεοπενία (ήπια μορφή)
• Οστεοπόρωση (σοβαρότερο πρόβλημα οστικής πυκνότητας)
• Περιφερική νευροπάθεια
• Ψυχιατρικές διαταραχές όπως άγχος ή κατάθλιψη

Όταν γίνει η διάγνωση της νόσου καλό είναι να ακολουθήσετε μια διατροφή ελεύθερη σε γλουτένη. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο, οι βιομηχανίες τροφίμων, αναγνωρίζοντας τη δυσκολία και τις περιορισμένες επιλογές που υπάρχουν, έχουν δημιουργήσει σειρές προϊόντων χωρίς γλουτένη. Τα προϊόντα αυτά φέρουν ειδικό σύμβολο, το οποίο δηλώνει ότι μπορούν να καταναλωθούν άφοβα από άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη.

Η γλουτένη αναγνωρίζεται εύκολα σε ψωμί, ζυμαρικά, αρτοπαρασκευάσματα, κέικ και δημητριακά, μπορεί επίσης να βρεθεί σε πολλά άλλα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των dressing σαλάτας, διάφορα είδη κρέατος και γκοφρέτες. Επιπλέον,  η γλουτένη μπορεί να είναι ένα κρυφό συστατικό στο τροποποιημένο άμυλο τροφίμων, στα καρυκεύματα και στα αρτύματα (Πίνακας 1). Το κριθάρι χρησιμοποιείται συνήθως ως αρωματικός παράγοντας σε μορφή βύνης και μπορεί να αναφέρεται στη διατροφική ετικέτα ως “αρωματικές ή φυσικές αρωματικές ύλες”, καθιστώντας το δύσκολο να προσδιοριστεί.

Τρόφιμα ελεύθερα γλουτένης	Τρόφιμα που περιέχουν ή μπορεί να περιέχουν γλουτένη
Νωπά, κατεψυγμένα, κρέατα και εντόσθια στην άρμη	Κονσερβοποιημένα κρέατα, πίτες από κρέας
Βοδινό κρέας	Κεφτεδάκια και χάμπουργκερ
Σπιτικό ζαμπόν	Αλλαντικά π.χ. λουκάνικα, μορταδέλα κλπ.
Σπιτικά κρέατα και λουκάνικα	Πατέ
Ψάρια, θαλασσινά και υποπροϊόντα
Φρέσκα και κατεψυγμένα ψάρια που δεν έχουν επικαλυφθεί με ψωμιά ή ζύμη	Κατεψυγμένα ψάρια ή ψάρια επικαλυμμένα με τηγανιτά ψωμάκια
Νωπά θαλασσινά	Υποκατάστατα θαλασσινών
Κονσερβοποιημένα ψάρια ή θαλασσινά σε άλμη ή σε λάδι	Κονσέρβες ψαριών και / ή θαλασσινά: σε σάλτσα, ντομάτα, τουρσί, μελάνι
Αυγά και υποπροϊόντα
Νωπά, διατηρημένα με ψύξη και αποξηραμένα αυγά
Γαλακτοκομικά
Κάθε μορφή νωπού γάλακτος	Γαλακτοκομικά προϊόντα σε σκόνη τυρόπηγμα
Τυρί, τυρί τύπου cottage και κεφίρ	Επιδόρπια γιαουρτιού
Κρέμα	Ορισμένα είδη τυριών
Νωπά, ωριμασμένα και ημι-ωριμασμένα τυριά	Σοκολατούχα γάλατα, γιαούρτια που περιέχουν δημητριακά και κομμάτια φρούτων
Φυσικά ή αρωματισμένα γιαούρτια	Παγωτό
Σπιτικά γαλακτοκομικά επιδόρπια
Όσπρια
Νωπά	Κονσερβοποιημένα
Λαχανικά και ρίζες λαχανικών
Φρέσκα και νωπά λαχανικά	Κατεψυγμένα λαχανικά σε σάλτσα κρέμας ή μπεσαμέλ
Γλυκοπατάτες	Κατεψυγμένες σαλάτες που μπορεί να περιέχουν μικρά κομμάτια αλλαντικών
Σπιτικά τσιπς	Προτηγανισμένες πατάτες
Σπιτικός πουρές	Τηγανιτές πατάτες στα fast food
	Πατάτες γεμιστές με κέτσαπ ή μουστάρδα
Δημητριακά
Ρύζι, καλαμπόκι, κινόα, σόγια, κεχρί, καθαρή βρώμη	Σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι, βρώμη και τα υποπροϊόντα τους (άμυλο, σιμιγδάλι, φύτρο σιταριού)
Αλεύρι, ζυμαρικά και υποπροϊόντα
Αλεύρι, άμυλο και σιμιγδάλι από όλα τα είδη των επιτρεπόμενων όσπριων και σιτηρών	Αλεύρι, ζυμαρικά, ψωμί ή κέικ από σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι και βρώμη και τα υποπροϊόντα τους
Ειδικό αλεύρι χωρίς γλουτένη για κοιλιοκάκη
Μακαρόνια, σπαγγέτι, ζυμαρικά, ψωμί, ζυμαρικά ή κέικ χωρίς γλουτένη που πωλούνται σε εξειδικευμένα καταστήματα
Φρούτα και τα υποπροϊόντα τους
Νωπά φρούτα και φρούτα σε σιρόπι	Ζελέδες, φρουτοσαλάτα, γλυκά και φρούτα βιομηχανικά παραγόμενα
Οι σπιτικές ζελέδες και τα φρούτα διατηρούνται σε συστατικά χωρίς γλουτένη
Αποξηραμένα φρούτα και ξηροί καρποί
Νωπά φρούτα και ξηροί καρποί	Ψημένα αποξηραμένα φρούτα και ξηροί καρποί (ειδικά εάν περιέχουν αλάτι που συνήθως αναμιγνύονται με αλεύρι για να κολλήσει σε αυτά)
	Ξηρά σύκα
Βιομηχανοποιημένα τρόφιμα
Πουρές και σούπες που παρασκευάζονται με προϊόντα χωρίς γλουτένη	Σοκολάτες που περιέχουν γλουτένη
Μαύρη, λευκή ή σοκολάτα γάλακτος	Σοκολατούχα ροφήματα
Καθαρό κακάο	Καραμέλες σοκολάτας γεμισμένες με ζελέ
	Καραμέλες
Ζάχαρη
Ζάχαρη και μέλι	Καραμέλες και άλλα γλυκά
Άλλα
Κόκκοι καφέ ή αλεσμένος καφές, εγχύσεις χωρίς αρώματικά	Υποκατάστατα καφέ και άλλα ποτά μηχανών
Τσάι	Βυνοποιημένα ποτά
Τουρσί κρεμμύδια, αγγούρια, ελιές	Ποτά αποσταγμένα ή ζυμωμένα από δημητριακά: μπύρα, ουίσκι, νερό από κριθάρι, τζιν, βότκα (φτιαγμένη από σιτηρά)
Αφρώδεις οίνοι και ποτά	Σάλτσες, καρυκεύματα, χρωστικές  τροφίμων
Αλάτι, ξύδι και μπαχαρικά

Ειρήνη Βότση, Δέσποινα Γκάκνη, κοιλιοκάκη, mednutrition, 2016

Η γλουτένη βρίσκεται στα περισσότερα τρόφιμα γι’ αυτό καλό είναι πάντα να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις ετικέτες των τροφίμων ώστε να αποφεύγεται η γλουτένη. Επίσης, σε ταξίδια ή σε εξόδους καλό είναι να ενημερώνετε τον σερβιτόρο ότι το φαγητό σας δεν θέλετε να περιέχει σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη και βρώμη σε οποιαδήποτε μορφή. Ενημερωθείτε για τη σύσταση των διάφορων σαλτσών και εδεσμάτων και το φαγητό να προετοιμαστεί σε επιφάνειες που δεν έχει έρθει σε επαφή με γλουτένη. Με ιδιαίτερη προσοχή η κοιλιοκάκη μπορεί να αντιμετωπιστεί και ο ασθενής να προσαρμόσει στη καθημερινότητα του τις διατροφικές επιλογές που πρέπει να ακολουθηθούν.

Πηγές

1. Ειρήνη Βότση, Δέσποινα Γκάκνη, κοιλιοκάκη, mednutrition, 2016 (https://www.mednutrition.gr/portal/efarmoges/leksiko-diatrofis/13131-koiliokaki)
2. http://www.coeliac.gr/Contents.aspx?CatId=41